[Xã hội] -Người khai sinh nền công nghiệp QP Việt Nam

(Xây dựng) - Ngày 9/8, tròn 17 năm ngày mất của Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa. Ông nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Kiến thiết cơ bản Nhà nước (tiền thân của Bộ Xây dựng, tháng 6 năm 1973 được sáp nhập với Bộ Kiến trúc thành Bộ Xây dựng). Ông là tên tuổi lớn trong lĩnh vực chế tạo vũ khí, là cha đẻ của ngành công nghiệp Quốc phòng Việt Nam, gắn liền với những sản phẩm nổi tiếng trong lịch sử kháng chiến như đạn Bazoka, súng SKZ hay các loại bom bay có sức công phá mạnh.

Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa - cha đẻ của ngành công nghiệp Quốc phòng Việt Nam

Ông tên thật Phạm Quang Lễ, sinh ngày 13/9/1913 trong một gia đình nhà giáo nghèo tại xã Chánh Hiệp, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long. Mồ côi cha lúc 6 tuổi, ông được mẹ và chị gái nuôi dưỡng, cho ăn học. Giữa 1933, Phạm Quang Lễ thi đỗ đầu hai bằng tú tài: Tú tài Việt và Tú tài Tây. Nhưng vì nhà nghèo, không có tiền ra Hà Nội để học tiếp, Phạm Quang Lễ quyết định đi làm giúp mẹ, giúp chị và nuôi chí vươn lên, chờ thời cơ.

Năm 1935, ông đi du học Pháp và tốt nghiệp kỹ sư và cử nhân toán học tại các trường: Đại học Bách khoa Paris, Đại học Mỏ, Đại học Điện, Đại học Sorbonne, Đại học Cầu đường Paris. Sau đó ông ở lại Pháp làm việc tại Viện Nghiên cứu máy bay. Năm 1942, ông sang Đức làm việc trong xưởng chế tạo máy bay và Viện Nghiên cứu vũ khí.

Trong 11 năm du học ở nước ngoài, ông đã âm thầm nghiên cứu kỹ thuật, công nghệ và hệ thống tổ chức chế tạo vũ khí. Năm 1946, Phạm Quang Lễ theo Hồ Chủ tịch trở về nước. Từ bỏ công việc kỹ sư ở một hãng chế tạo máy bay lớn để về Việt Nam theo cách mạng. Và hành trang trở về của ông là 1 tấn sách toàn về vũ khí. Cái tên Trần Đại Nghĩa là do Bác Hồ đặt cho ông, để dễ dàng hơn trong hoạt động cách mạng. Đây cũng là cái tên đã đi vào lịch sử ngành chế tạo vũ khí của Việt Nam.

Ông trở thành Cục trưởng đầu tiên của Cục Quân giới. Dấu ấn đầu tiên của ông là chế tạo thành công súng Bazoka, loại súng bắn xe tăng đầu tiên do Việt Nam chế tạo. Ngày 3/3/1947 đã trở thành một mốc son của ngành Quân giới Việt Nam trong việc chế tạo khí tài, khi đạn Bazoka góp phần bẻ gãy cuộc tấn công của địch ở vùng Chương Mỹ, Quốc Oai (Hà Tây cũ). Trong chiến dịch Thu Đông năm 1947, Bazoka còn bắn chìm cả tàu chiến Pháp trên sông Lô. Sau này, Cục Quân giới tiếp tục sản xuất hàng loạt đạn Bazoka với tầm xa tới 600 m và phạm vi sát thương 50 m.

Từ khi đưa vào sử dụng, súng Bazoka đã gây cho địch nhiều tổn thất rất lớn.

Sau Bazoka, những năm 1948 - 1949, ông và các đồng nghiệp trong Cục Quân giới bắt đầu nghiên cứu và chế tạo loại súng có sức công phá mạnh - súng không giật SKZ. Đây là dòng vũ khí hiện đại, mới xuất hiện lần đầu trong trận Mỹ đổ bộ lên đảo Okinawa của Nhật Bản hồi cuối Chiến tranh thế giới thứ hai.

Súng và đạn SKZ 81mm do Quân giới Việt Nam sản xuất trong kháng chiến chống Mỹ.

SKZ là loại súng hạng nặng có trọng lượng 20 kg, đầu đạn lõm, dùng để bắn vào những pháo đài kiên cố của địch, đầu đạn xuyên thủng bê tông dày. SKZ Việt Nam xuất trận lần đầu trong trận Phố Lu, đánh phá nhiều lô cốt địch. Năm 1950, tại chiến trường Nam Trung bộ, trong một đêm, với loại súng không giật này, ta đã loại bỏ 5 đồn giặc. Địch hoảng sợ tháo chạy khỏi hàng loạt đồn bốt khác.

Không chỉ dừng lại ở đó, Trần Đại Nghĩa tiếp tục nghiên cứu chế tạo loại bom bay tương tự loại V1, V2 của Đức, nhằm đánh đòn chí mạng vào các điểm co cụm của địch. Ông đã tạo ra loại bom bay được cho là có sức tấn công chẳng kém gì so với V1, V2. Ngoài ra, ông cũng chế tạo thành công loại tên lửa nặng 30 kg có thể đánh phá các mục tiêu ở cách xa 4 km.

Bom bay do Quân giới Việt Nam sản xuất 3/1948.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, Trần Đại Nghĩa đã góp phần to lớn trong cuộc chiến chống máy bay B-52 , phá hệ thống thủy lôi của địch và chế tạo những trang thiết bị đặc biệt cho Bộ đội Đặc công.

Trong thời gian hoạt động trong quân đội, Trần Đại Nghĩa từng giữ các chức vụ quan trọng như: Cục trưởng Cục Pháo binh, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Kỹ thuật. Sau đó ông chuyển sang lĩnh vực dân sự và đảm nhiệm các chức vụ: Thứ trưởng Bộ Công thương, Thứ trưởng Bộ Công nghiệp nặng, Ủy viên Ủy ban Khoa học Nhà nước, Chủ nhiệm Ủy ban Kiến thiết Cơ bản Nhà nước, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước, Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam, Chủ tịch đầu tiên của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kĩ thuật Việt Nam, Đại biểu Quốc hội khóa II, III. Ông được phong quân hàm Thiếu tướng trong đợt đầu tiên năm 1948.

Hình ảnh Giáo sư Trần Đại Nghĩa đọng lại trong tâm trí mọi người đó là một con người nhân hậu, khiêm tốn, bình dị. Những người từng tiếp xúc luôn thấy ở ông vẻ hiền lành, bình dị và rất khiêm nhường. Nhưng những sự đóng góp trí tuệ, tài năng và công sức của ông vào công cuộc chiến đấu, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc thì thật lớn lao.

Tuyết Hạnh (tổng hợp)